Το ερώτημα «φταίνε οι γονείς μας για όλα τα προβλήματά μας και για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα μας;» είναι από τα πιο παλιά και πιο αμφιλεγόμενα θέματα στην ψυχολογία, τη φιλοσοφία και την καθημερινή ζωή. Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Η πιο πλήρης απάντηση είναι ότι οι γονείς έχουν τεράστια επιρροή, αλλά δεν είναι οι μοναδικοί παράγοντες που μας διαμορφώνουν.

Γιατί πολλοί πιστεύουν ότι οι γονείς είναι η αιτία των πάντων

Τα πρώτα χρόνια της ζωής μας είναι μοναδικά. Τότε διαμορφώνονται οι βασικές μας αντιλήψεις για:

• το αν ο κόσμος είναι ασφαλής ή επικίνδυνος,
• το αν αξίζουμε αγάπη και αποδοχή,
• το πώς λειτουργούν οι ανθρώπινες σχέσεις,
• το πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, τον θυμό και την απογοήτευση.

Οι γονείς είναι οι πρώτοι άνθρωποι που συναντά ένα παιδί. Μέσα από αυτούς μαθαίνει τι σημαίνει αγάπη, όρια, ασφάλεια, επικοινωνία και σύγκρουση.

Ένα παιδί που μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον με σταθερότητα, φροντίδα και σεβασμό έχει συνήθως περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξει αυτοπεποίθηση και συναισθηματική ανθεκτικότητα. Αντίθετα, ένα παιδί που βιώνει παραμέληση, απόρριψη, υπερβολικό έλεγχο ή βία μπορεί να κουβαλήσει δυσκολίες στην ενήλικη ζωή.

Γι' αυτό και πολλές ψυχολογικές θεωρίες δίνουν μεγάλη έμφαση στην οικογένεια.

Όμως δεν είμαστε μόνο το προϊόν της ανατροφής μας

Αν οι γονείς καθόριζαν τα πάντα, τότε:

·        όλα τα αδέλφια θα είχαν πανομοιότυπη προσωπικότητα,

·        όλα τα παιδιά που μεγάλωσαν σε δύσκολες συνθήκες θα είχαν τα ίδια προβλήματα,

·        όλα τα παιδιά που μεγάλωσαν σε καλές οικογένειες θα ήταν ψυχικά υγιή και ευτυχισμένα.

Στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει τίποτα από αυτά.

Μέσα στην ίδια οικογένεια μπορεί να βρεις:

• ένα παιδί εξωστρεφές και ένα εσωστρεφές,

• ένα παιδί με υψηλή αυτοεκτίμηση και ένα με ανασφάλειες,

• ένα παιδί που αναπαράγει τα οικογενειακά πρότυπα και ένα που τα απορρίπτει πλήρως.

Αυτό δείχνει ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες.

Ο ρόλος της βιολογίας και της γενετικής

Κάθε άνθρωπος γεννιέται με μια συγκεκριμένη ιδιοσυγκρασία.

Κάποια παιδιά είναι από τη φύση τους:

·        πιο ευαίσθητα,

·        πιο αγχώδη,

·        πιο τολμηρά,

·        πιο κοινωνικά,

·        πιο ήρεμα.

Οι γονείς επηρεάζουν την εξέλιξη αυτών των χαρακτηριστικών, αλλά δεν τα δημιουργούν από το μηδέν.

Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η προσωπικότητα προκύπτει από τη συνεχή αλληλεπίδραση γονιδίων και περιβάλλοντος. Δεν είναι ούτε μόνο φύση ούτε μόνο ανατροφή.

Οι εμπειρίες που έρχονται αργότερα

Μεγαλώνοντας, οι επιρροές πολλαπλασιάζονται.

Σημαντικό ρόλο παίζουν:

·        οι φίλοι,

·        οι ερωτικές σχέσεις,

·        οι δάσκαλοι,

·        οι συνάδελφοι,

·        το κοινωνικό περιβάλλον,

·        η οικονομική κατάσταση,

·        οι πολιτισμικές αξίες της κοινωνίας.

Πολλοί άνθρωποι έχουν αλλάξει ριζικά χάρη:

·        σε έναν καλό σύντροφο,

·        σε μια ψυχοθεραπεία,

·        σε έναν εμπνευσμένο δάσκαλο,

·        σε μια σημαντική εμπειρία ζωής.

Άλλοι, αντίθετα, έχουν τραυματιστεί από γεγονότα που δεν είχαν καμία σχέση με τους γονείς τους.

Γιατί οι γονείς συχνά κατηγορούνται υπερβολικά

Υπάρχει ένας ψυχολογικός λόγος.

Όταν κάποιος ανακαλύπτει ότι πολλά προβλήματά του συνδέονται με την παιδική του ηλικία, συχνά περνά μια φάση θυμού.

Αρχίζει να βλέπει:

• τα λάθη,
• τις ελλείψεις,
• τις αδικίες,
• τις παραλείψεις των γονιών του.

Αυτή η φάση μπορεί να είναι χρήσιμη γιατί βοηθά να αναγνωριστεί η πραγματικότητα.

Όμως μερικές φορές οδηγεί σε ένα άλλο άκρο:

«Για όλα φταίνε οι γονείς μου.»

Αυτή η θέση έχει ένα πρόβλημα. Ενώ εξηγεί το παρελθόν, δεν δίνει λύση για το μέλλον.

Η διαφορά ανάμεσα στην αιτία και στην ευθύνη

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο.

Κάτι μπορεί να είναι η αιτία ενός προβλήματος χωρίς να παραμένει η σημερινή του ευθύνη.

Για παράδειγμα:

Αν κάποιος μεγάλωσε ακούγοντας συνεχώς:

·        «Δεν είσαι αρκετά καλός.»

·        «Δεν θα τα καταφέρεις.»

·        «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από σένα.»

είναι λογικό να αναπτύξει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Δεν επέλεξε να νιώθει έτσι.

Ωστόσο, στα 40 ή στα 50 του χρόνια, η συνέχιση αυτού του μοτίβου δεν μπορεί να αλλάξει μόνο με την κατηγορία προς τους γονείς. Χρειάζεται προσωπική δουλειά, συνειδητοποίηση και συχνά βοήθεια.

Με άλλα λόγια:

Οι γονείς μπορεί να είναι υπεύθυνοι για το τραύμα. Δεν είναι όμως υπεύθυνοι για το αν θα θεραπευτεί.

Μπορούμε να ξεπεράσουμε την επιρροή των γονιών μας;

Ναι, αλλά όχι με την έννοια ότι «σβήνουμε» το παρελθόν.

Το παρελθόν δεν αλλάζει. Αυτό που αλλάζει είναι:

·        η κατανόησή του,

·        η σχέση μας με αυτό,

·        οι επιλογές που κάνουμε σήμερα.

Η ωριμότητα συχνά αρχίζει όταν κάποιος μπορεί να πει ταυτόχρονα δύο πράγματα:

1.    «Οι γονείς μου έκαναν λάθη που με επηρέασαν.»

2.   «Δεν θέλω αυτά τα λάθη να καθορίζουν όλη την υπόλοιπη ζωή μου.»

Αυτές οι δύο προτάσεις δεν αλληλοαναιρούνται. Μπορούν να είναι και οι δύο αληθινές.

Και οι ίδιοι οι γονείς από πού διαμορφώθηκαν;

Υπάρχει και μια τελευταία διάσταση που συχνά ξεχνάμε.

Οι περισσότεροι γονείς δεν μεγάλωσαν σε κενό.

Και αυτοί ήταν κάποτε παιδιά.

Και αυτοί επηρεάστηκαν από:

·        τους δικούς τους γονείς,

·        τις κοινωνικές συνθήκες,

·        τις οικονομικές δυσκολίες,

·        τα προσωπικά τους τραύματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δικαιολογούμε τα πάντα. Σημαίνει όμως ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι συνήθως πιο σύνθετη από το απλό «φταίει» ή «δεν φταίει».

Συμπέρασμα

Οι γονείς έχουν πιθανότατα τη μεγαλύτερη επιρροή από οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο στα πρώτα χρόνια της ζωής μας. Μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά τόσο στις δυνάμεις όσο και στις αδυναμίες μας. Ωστόσο, δεν καθορίζουν απόλυτα τον χαρακτήρα μας ούτε ευθύνονται για κάθε πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε ως ενήλικες.

Η προσωπικότητα είναι αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης βιολογίας, οικογένειας, κοινωνικών εμπειριών, τυχαίων γεγονότων και προσωπικών επιλογών.

Ίσως η πιο ισορροπημένη θέση είναι η εξής:

Οι γονείς γράφουν τα πρώτα κεφάλαια της ζωής μας. Δεν γράφουν όμως ολόκληρο το βιβλίο.

Δρ. Ράνια Χιουρέα
Σύμβουλος ΕΑΕ

Δημοσιεύτηκε από chiourea.gr στο ΑΥΤΟΒΕΛΤΙΩΣΗ / ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΖΩΗ

Διαβάστε επίσης:

·        Τελικά φταίνε οι γονείς μας για όλα τα προβλήματά μας και για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα μας;

·        Συγχωρήστε τους γονείς σας. Θα σας ελευθερώσει από το συναισθηματικό βάρος και θα σας βοηθήσει να συγχωρήσετε τους εαυτούς σας όταν κάνετε τα ίδια ή και διαφορετικά λάθη  

·        Πώς πληγώνουμε τους γονείς μας

·        «Μαμά»: Όταν δεν λέμε πια αυτή τη λέξη… Ράνια Χιουρέα

·        Λάθη που κάνετε χωρίς να δίνετε σημασία, αλλά θα τα μετανιώσετε πικρά όταν γεράσετε... Επιμέλεια: Δρ Ράνια Χιουρέα

·        Τα μεγαλύτερα μαθήματα στη ζωή τα έφερε η απώλεια…

·        Τη ζωή την ορίζουν οι παρουσίες και τη στοιχειώνουν οι απουσίες...

·         Να εκτιμάτε τους ανθρώπους όσο τους έχετε δίπλα σας και όχι όταν τους χάνετε

·        Δεν είμαστε πλέον στην ηλικία όπου μπορούμε να αναβάλουμε για αύριο αυτό που πρέπει να γίνει αμέσως...

·        Βιαζόμαστε στα πάντα και κυρίως να βγάζουμε γρήγορα συμπεράσματα...

·        Όταν συγχωρείς κάποιον, γαληνεύεις. Κάνεις χάρη σ’ εσένα και όχι σ’ εκείνον

·         Όταν κάποιος μας φέρεται άδικα, δεν είναι ευτυχισμένος ούτε ο ίδιος

·        Κάθε φορά που εντυπωσιάζεις, αποκτάς κι έναν εχθρό. Για να είσαι δημοφιλής πρέπει να είσαι μετριότητα